Қоғамның тұрақтылығы тек экономикалық көрсеткіштермен немесе мемлекеттік институттардың жұмысымен өлшенбейді. Оның беріктігі адамдардың бір-біріне, мемлекетке және ортақ болашаққа деген сенімінен көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, Ұлттық құрылтайды қоғамдық диалогтың маңызды алаңы ретінде қарастыруға болады. Оның мәні белгілі бір саяси шешімдерді талқылаумен ғана шектелмей, қоғамның даму бағытын айқындайтын құндылықтарды ортаға салуында. Сол құндылықтардың қатарында бірлік, әділет және жауапкершілік ерекше орын алады.

Бірлік ұғымын қоғамдағы адамдардың барлығы бірдей ойлауы немесе бірдей өмір салтын ұстануы деп түсіну дұрыс емес. Қазіргі әлеуметтік ғылымдарда тұрақты қоғамның маңызды белгісі әртүрлі пікірлер мен мәдени тәжірибелердің ортақ азаматтық кеңістікте қатар өмір сүре алуымен байланыстырылады. Қазақстан жағдайында бұл мәселенің маңызы ерекше. Елде әртүрлі этностар, әлеуметтік топтар, кәсіби қауымдастықтар мен дүниетанымдық көзқарастар бар. Олардың барлығын біріктіретін негіз этностық немесе мәдени біркелкілік емес, ортақ азаматтық жауапкершілік пен елдің болашағына деген ортақ мүдде болуы тиіс.

Бірлік жоғарыдан талап етілетін ұран емес, күнделікті қоғамдық қатынастардан қалыптасатын әлеуметтік капитал. Адамдар заңның бәріне бірдей жұмыс істейтініне, өз пікірін ашық білдіре алатынына және қоғамдағы басқа топтардың құқығы құрметтелетініне сенген кезде ғана тұрақты қоғамдық келісім қалыптасады. Сондықтан бірліктің маңызды шарты — өзара құрмет пен сенім.

Бұл жерде екінші ұғым — әділет алдыңғы орынға шығады. Әділет туралы сөз болғанда оны тек сот немесе құқықтық жүйемен шектеу жеткіліксіз. Әлеуметтік әділет адамның білімге, еңбекке, медициналық көмекке, мемлекеттік қызметтерге және қоғамдық мүмкіндіктерге тең қол жеткізуімен де байланысты. Қоғам мүшесі «менің еңбегім бағаланады», «менің құқығым қорғалады», «ережелер барлығына бірдей қолданылады» деп сезінген кезде мемлекетке деген сенім нығаяды.

Сондықтан әділет — қоғамның моральдық ұстанымы ғана емес, оның тұрақтылығының институционалдық негізі. Егер адамдар арасында мүмкіндік пен жауапкершіліктің бөлінуі әділетсіз деп қабылданса, әлеуметтік сенім әлсірейді. Ал сенім әлсіреген жерде қоғамдық келісімді тек үндеулер арқылы сақтап қалу қиын. Осы себепті Ұлттық құрылтай аясындағы әділет идеясы азаматтардың күнделікті өмірінде сезілетін нақты әлеуметтік және құқықтық тәжірибемен ұштасуы қажет.

Ал жауапкершілік осы екі құндылықты байланыстыратын буын іспетті. Мемлекет азаматтардың алдындағы жауапкершілігін сезінуі керек болса, азаматтар да қоғам мен мемлекет алдындағы өз міндеттерін түсінуі қажет. Жауапкершілік тек салық төлеу немесе заң сақтау деген сөз емес. Ол қоғамдық кеңістікті құрметтеуден, жалған ақпарат таратпау­дан, өзгенің құқығына нұқсан келтірмеуден, қоршаған ортаға ұқыпты қараудан және ортақ мәселелерге бейжай қарамаудан басталады.

Цифрлық дәуірде бұл мәселе одан сайын өзекті бола түсті. Әлеуметтік желідегі бір пікір немесе бейнематериал мыңдаған адамға қысқа уақытта таралуы мүмкін. Сондықтан қазіргі азаматтың жауапкершілігі тек офлайн кеңістікпен шектелмейді. Цифрлық мәдениет, ақпараттық сауаттылық және пікір айту этикасы қоғамдық жауапкершіліктің жаңа формаларына айналып отыр.

Бірлік, әділет және жауапкершілік бір-бірінен бөлек қарастырылмауы керек. Әділетсіз ортада шынайы бірлік орнықпайды, ал жауапкершіліксіз қоғамда әділетті институттардың тұрақты жұмыс істеуі қиын. Осы үш ұғым өзара байланысқан кезде ғана қоғамдық келісім декларативті ұраннан нақты әлеуметтік мәдениетке айналады.

Ұлттық құрылтайдың маңызын да осы тұрғыдан бағалаған жөн. Оның басты құндылығы — қоғамдағы түрлі пікірлерді есту, ортақ мәселелерді талқылау және ел дамуының ұзақмерзімді бағдарларын қоғамдық деңгейде пайымдау мүмкіндігінде. Құрылтай идеялары мемлекеттік саясатпен қатар азаматтардың күнделікті мінез-құлқынан көрініс тапқанда ғана өзінің толық мәніне ие болады.

Қазіргі Қазақстан үшін ең маңызды міндеттердің бірі — бірлікті біркелкілікпен шатастырмайтын, әділетті тек жазалау жүйесімен шектемейтін және жауапкершілікті тек азаматқа жүктемейтін қоғамдық мәдениет қалыптастыру. Мемлекет те, азамат та, қоғамдық институттар да ортақ жауапкершіліктің субъектісі болуы қажет.

Шын мәніндегі мықты қоғам адамдардың бір-біріне ұқсастығымен емес, айырмашылықтарына қарамастан ортақ ережелерге, әділет қағидатына және ортақ болашаққа сенуімен ерекшеленеді. Сондықтан Ұлттық құрылтайдың құндылықтық күн тәртібіндегі бірлік, әділет және жауапкершілік — жай ғана саяси ұғымдар емес. Олар Қазақстанның азаматтық мәдениетін қалыптастыратын өзара байланысты үш тірек ретінде қарастырылуы мүмкін.